Auzoak

Auzoak; ingurua; toponimia. Harremanak; Auzolana: lurreta, etxe-erre batzea...; kofradiak; auzoko ospakizunak; Hermandadea; suaroa

Harremanak aldatuz

Transkribapena

- Txaparreko ataian nola eoten zin emakumiak exeita.
- Ya.
- Jesus! Umiak jostatzen 'ta amak eta illunarreko prexkuran ataian exeita, hizketan. Oaiñ ez da iñor ikusten.
- Oañ ez da iñor ikusten.
- Hoi da.
- Ez, hoi ez.
- Saten dugu umiak, biño gaiñekuak 'e.
- Klaro, oaiñ telebisiyun 'ta.
- Hoi ba, telebisiyua.
- Urrutiko kontuk badakizkiu 'ta ondokuk igual ez.
- Bazterrrekuk ez. Bai, oain pasatzen dena: denak kanpoa jon ber izaten dute biajatzea 're, benga! Hainbeste anuntziyo itten ttuzte 'ta geo denak... 'Ta geo zer da 'ta, bertakuk, asko 'ta asko ikusi 're in gabik, ailletu 're in gabik.
- Bai, bai. Ondoko mendiyak izautu gabe 'ta.
- Mendiyak eta nahiz herriyak eta nahiz... Bertakuk... Hala da! Urrutira!
- Kanpoa jon berra hoi 'ta...
Nor Retegi Elizegi, Inaxi; Saizar Lopetegi, Lorentxa
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-074
Pasartea 0:40:45 - 0:41:40 (0' 55'')
Laburpena Lorentxak gogoan du Txaparreko atarian emakumeak eserita nola egoten ziren, berriketan, eta haurrak jostatzen. Orain ez da inor ikusten. Inaxik dio bidaiatzera kanpora joaten garela eta bertakoa ez dugula ezagutzen.

Tornola

Transkribapena

-'Ta gaiñekun zea ba al zenuten iriyik 'o?
-Ez.
-Ez?
-Iriyak hor aieka hortan Portuberrin bakarri zin.
-Klaro, eske kamiyuk 'e, ez? Iri parikin ibiltzeko 're zeik ez, kamiyo gisakoik.
-Bireik gisakoik ez.
-Bire gisakoik.
-Horko azienda etxeko lan pixarra, lur mutturra aratu, 'ro iauli 'ro. Poz pixka 't. Batzuk, batzuk e! Baserri politt xamarrak zinak. Santander zen hortan polittena.
-Bai e?
-Santander. Hua dena aziendakin ibiltzen zin. Guria 'ta Portuberrin 'e parte batzuk bai biño, bai malda errak e!
'Ta baserri txar asko zen Tornolan.
-Mordoska 're bai e!
-Hemeetzi.
-Hemeetzi? Hau sartzen al da Olatzene?
-Ez, ez.
-Biño zean bai ez kofradian 'o?
-Ergoingua da hau. Kofraiya bai. Kofraiya, gu Portuberrin izandu genun kofraiya urte askuan.
Geo haik 'e taberna itxi zutenin Ugaldetxoa. Beno ni honea torriya nitzen lenoztik. Tornolakuk, berriz, Tolarea.
-A ordu zu, Olatzenekuk Ugaldetxoko kofraira sartu ziñazten Portuberrikua itxi zenin?
-Ez gu Portuberrikuk ez baikiñan leno 're. Olatzenekua Ugaldetxokua baitzen.
-A! Hoi, hoi, hoi, hoi da. Txaundo Portuberrira.
-Txaundon giñala Portuberrin.
-Hoi da.
-Geo haik bukatu zutenin, haik Tolarea. Tolaren bazkai pixarra 'ta. Hola ibiltzen giñen.
-'Ta zertako izaten zen kofraiya hoi? Bata bestiri launtzeko?
-Behi bat galtzen zenin 'o bestik tratatu. Zenbatxo baliyo zun 'ta. Haen parte bat, dena ez biño.
Denan arte pixka 't laundu harrei. Hola ibiltzen giñan.
-Hoi da. 'Ta geo haragiya 're ze itten zen banatu?
-Haragiya batzutan zuluan sartu berra igual tokatzen zen.
-Ya. Segun nola hiltzen zen.
-'Ta jateko betenaiyuk baimena maten bazun zeatu, partittu.
-Karo, karo. Gaixo, miñez zola 'ro hiltzen bazen ezingo zen beti jan.
-Beti ez.
-'Ta ordun?
-Umatzin 'e galtzen dia. Odol hustu 'ro.
-Hoi da.
-Hua, betenaiyuk saten bazun ez du miñik, hau jan leike.
-Hoi da.
-'Ta beste enfermedaden batekin eondu baldin bazen 'o zulua.
Nor Pagadizabal Artola, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-049
Pasartea 0:59:30 - 1:02:27 (2' 57'')
Laburpena Tornolako baserriak. Auzoan malda asko zen eta ezin zen azienda nola hala erabili lanerako.19 baserri dira Tornolan. Txarondo Tornolako kofradian sartzen zen, eta, Olatzene, Ugaldetxon.

Inguruko baserriak

Transkribapena

Nor Egilegor Portugal, Maitxo
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta ERR-41
Pasartea 0:10:10 - 0:12:55 (2' 45'')
Laburpena Arkaitze inguruko baserriak: Susperregi, Trabaleku, Baringarate (Bainketa). Aldeen Trabaleku dute, eta hori ere 500 metrora, gutxienez. Orain bizi den etxeko errainak Perurena basamortua dela esaten dute. Orduan Arkaitze zer izango ote da? Maitxori asko kosta zitzaion orain bizi den lekura ohitzea. Kamioa pasatzen zitzaien ondo-ondotik.

Auzokoekiko harremana

Transkribapena

Nor Pagadizabal Artola, Frantxiska
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-085
Pasartea 0:50:00 - 0:51:20 (1' 20'')
Laburpena Zaila izaten da auzokoekin ongi moldatzea, batez ere muganteak direnean eta azienda tartean dagoenean. Aita ez zen sesiozalea eta gazteei ere ez haserretzeko esaten zien. Hika.

Aziendaren kofradia

Transkribapena

Nor Pagadizabal Artola, Frantxiska
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-085
Pasartea 0:39:50 - 0:40:55 (1' 05'')
Laburpena Baserritarrek ez zeukaten asegururik, gaur egun bezala, eta beren arteko elkarteak egiten zituzten ezbeharrei aurre egiteko. Oiartzun kofradiatan banatuta zegoen eta ez zuten auzoekin kointziditzen. Tornolak bere kofradia zuen. Konpraia. Enkantia.

Ahuntzen bila

Transkribapena

- Ez zu hoi harrapatuko dunikan! 'Ta la ospa! Biño ahuntza... Nik hola 'ta guriai 'ta... Torri giñan 'ta hurrungo eunin egualdi earra zon 'ta san niyon:
"Gaur egualdi earra, guazen mak!" 'Ta gaiña atsaldin e, eskolatik torri 'ta geo san niyon: "Guazen mak!" 'Ta horko Juanito 'o... Julian 'e bai.
'Ta "Guazen mak" 'Ta joder, anda dios, hor banijua, bi mutillak, horko mutilla 'ta guria. Jun ga. Han gabiltza mendiyan zea, kanale batzuk...
Garaiy batian zeak izanduak, nozpaitte embalsen batzuk 'o ez dakit zer zin, kanale zarrak eta tunelak, zeak 'ta... Han gebiltzan 'ta goitikan ejuka (...)
"Atta, ahuntzak hor dozte! Aber oan nola harrapatzen 'ttuzun!" Haik aurrekun ikusiyak eta.
"Aber nola harrapatzen 'ttuzun, beitu! Hemen goitik goiyan beitu non dozten, haunzko zea gaztaiña 'ta piñu haundi bat bado, harren azpiyan dozte!"
Aiba dios! Ni gerriyan zea, katia, ahunz katiakin 'ta han nitzan 'ta boltsa bat alkauete zea, hartua eamana.
- Engaintu nahiyan.
- Bai. 'Ta jon naz 'ta hola urruti urrutira kusi ziten 'ta nik beaiy hizketan. Urrutira e! Beaiy hizketan
"Toz honea!" 'Ta hasi nitzan: "Torri honea! Zer, ze itten duk hor? (...)" 'Ta segi neriakin armoniyan hizketan ahuntzakin 'ta
"Torriy haiy honea!" Bolsa ate 'yot 'ta altxa zen 'ta tapa-tapa negana abitu zen 'ta eon berriz 'e beida 'ta "Torriy haiy honea tonto arraiyua!" 'Ta segi hizketa beri harrekin 'ta.
bi ahuntz... Bestiak, be umik holaxekuk zakazkiyen. Haik behiñ 'e asentatu gabik eta haik beida muntutikan.
'Ta etorri zin, gizajua etorri, izautzen baizin ahuntz harrek! Hemen ibiltzen zen ahuntza 'ta torri zin 'ta tak, heldu 'yot koillaretik, katia (...) 'ta goitik ejuka
"Kontu atta, kontu!!" "Kontuko ziot honei motel, ez duk jongo ez hau! Kusko 'uk!"
- Harrapatuta gaiña!
- Etorri zienin aiba dio! Bestiak hai botia! Umia!
-Poza!
- (...) Hoik 'e leno nola akostumbratua don 'ta etorri itten dia! Etorri bai. 'Ta holaxe ibili giñan hor 'e Goizuta aldi hortan.
Geo jugada in ziguten, e! Ahuntzak ez bat 'ta ez bi sorotikan hartuta mendira bota!
- Bai? Hemendik hartuta?
- Bai.
- Bai, e?
- Bai, bai.
- Jendia deneko bada, e!
- E?
- Jendia deneko 're badela!
Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:49:50 - 0:52:50 (3' 00'')
Laburpena Behin saio ederra egin zuten Goizueta aldean ahuntzen bila. Semearekin batera joan zen. Ahuntzak nola harrapatu zituen.